Białowieża – kraina żubra

Białowieża jest wsią położoną na wschodnich rubieżach Polski, w sercu Puszczy Białowieskiej, na rozległej polanie o powierzchni prawie 1500 ha, leżącej na południe od Białowieskiego Parku Narodowego. Przepływająca przez wieś rzeka Narewka przecina Polanę Białowieską z południowego wschodu na północny zachód. Białowieża jest siedzibą Urzędu Gminy. Administracyjnie leży w województwie białostockim.

Pochodzenie nazwy osady i puszczy kryje się w mrokach dziejów i nie zostało wyjaśnione. Najbardziej wiarygodna wydaje się wersja wywodząca tę nazwę od białej wieży zameczku myśliwskiego wielkich książąt litewskich, później zaś królów polskich. Mało prawdopodobna zaś jest wersja wywodząca ją od rzekomego plemienia Białych Jaćwingów. Pojawiła się też wersja mówiąca o pochodzeniu nazwy osady i puszczy od osadzanych przez książąt ruskich na rubieżach swych ziem pokonanych przez nich Połowców, którzy mieli pełnić funkcje grododzierżców, a ich nowa siedziba („wieża”) miała być biała, to znaczy nowa.

Pierwsza osada o nazwie Białowieża znajdowała się ok. 5,5 km na północny zachód od obecnej Białowieży, nad rzeczką Łutownią, w miejscu, gdzie dziś jest uroczysko Stara Białowieża. Tam właśnie król Zygmunt Stary miał wznieść zamek myśliwski. W końcu XVI w. osada ta przeniosła się na dzisiejsze miejsce. Jej zaczątek stanowił królewski dwór myśliwski i towarzyszące mu zabudowania gospodarcze. W 1639 r. oprócz dworu był tu też młyn na rzece Narewce oraz 25 morgów ornych.

W czasach saskich dwór został znacznie rozbudowany. Istniejące opisy podają, iż stał on na wzgórzu, a jego front wychodził na dolinę Narewki. Salon we dworze był otoczony apartamentami króla, jego świty oraz dla zapraszanych gości. Budynek ten został spalony w 1812 r. Najstarsza zachowana rycina Białowieży przedstawia wzgórze pałacowe według stanu z 1821 r. Na wzgórzu w czasie powstania listopadowego wojska rosyjskie ustawiały działa do walki z powstańcami.

Stopka autorska: Białowieża – http://www.twojraj.com.pl